81. (On)eindige opvoeding

Nu, Finnegans Wake lezende, Sans Soleil gezien, binnenkort de Blade Runner Final Cut en mythische workprint, doemt de vraag op: is er een einde aan je opvoeding? Een punt dat zegt: dit is genoeg, de rest zijn details. Natuurlijk niet, er is altijd meer, altijd weer zijpaden, nieuwe ontdekkingen, dingen die je niet zag aankomen, de leeslijst onderbroken door een intuïtieve keuze, de onverwachte vondst, waardoor ook die lijst weer wordt herschreven.

Opvoeding, opleiding, zelfverbetering. Hier als inwisselbare termen. Niet institutioneel, want hij is excessief opgeleid al is dat vooral een alibi geweest voor zijn zelfopvoeding die echt begon op zijn negentiende (zijn tienerjaren beschouwt hij voor het grootste gedeelte als een verloren periode.) Neem sociologie, een prachtig vak maar hij heeft waarschijnlijk hoogstens tien pagina’s Marx gelezen, een van zijn favoriete sociologen, Erving Goffman, heeft hij zelfs nog nooit een boek van gelezen…en dat maakt niet uit.



Het is een onderwerp dat semi-taboe is onder sociologen, waarschijnlijk omdat het niet-wetenschappelijk of voorspelbaar is, al pik je het als je scherp luistert soms op in de woorden van professoren: er bestaat zoiets als een moment van sociologisch inzicht, het makkelijkst te vergelijken met satori in Zen. Na ongeveer drie jaar studeren is er uit het niets een gevoel van helderheid, verlichting klinkt als te groots en metafysisch, ontwaken is beter…je ziet plotseling alles met een nieuwe blik, diep, allesomvattend, gerelateerd, schuivend door verschillende niveau’s, kil, sceptisch maar toch omgeven door een lichte extase van het moeiteloze denken. Dat is niet de uitkomst van lessen of de accumulatie van specifieke kennis. Het is de inlossing van een potentieel (waarschijnlijk karakterologisch van aard) die door een structuur van het studeren eerst wordt ingebed en vervolgens gedemonteerd (al dan niet versterkt door het zelfbewuste “open” of onzekere karakter van sociologie.)

Vervolgens is er de keuze: inwaarts, naar de fundamenten van de klassieken, de methode of de onvermijdelijke meesterloze weg, die zoekt naar infectering, open lijnen, grensvervagingen, waar sociologen/non-sociologen wachten (Barthes, Foucault, Baudrillard) om vervolgens zelf een pad te zoeken in film, literatuur, sciencefiction. Op zoek naar een poëtische sociologie.

48. Ook de coole denker sterft uiteindelijk

Raoul Vaneigem ongetwijfeld goedkeurend geciteerd In L’échange symbolique et la mort (1976):

“We sterven niet omdat we moeten, we sterven omdat het een gewoonte is, waaraan op een gegeven moment, niet al te lang geleden, onze gedachten zijn gebonden.”



Toch wel verrassend dat ook Baudrillard dood kon (al is het gezien zijn leeftijd, 77, en sigarettenconsumptie niet heel opzienbarend.) Hij had iets eeuwig jongs maar dat is hoe de jeugdigheid, de cool, van iemands gedachten je blijkbaar voor de gek kan houden. Nu zijn ze allemaal verdwenen, de laatste Vader/Titaan/68er…en ergens voelt het misschien als een opluchting, “eindelijk zijn wij aan de beurt, kunnen wij ongestoord denken.” Maar het was wel een hippe vader en hij zal toch zijn onverschillige brutaliteit missen. Eigenlijk ook een van de weinige sociologen (zie in mindere mate Bauman, Maffesoli) waar hij compleet voor kon gaan, die hij als zoiets als een autoriteit wilde erkennen. En wat een vrolijke sociologie was het ondanks zijn pessimisme…een sociologie van de lange autorit, aan afstandelijke blik, eenzaamheid, sciencefiction, verwondering over vrouwen, Amerika, media en dood. Crash dus.

43. Blogfather

“The tendency of the whole of contemporary culture to become healthy and virtuous again, to recover its intellectual morality, to revive a pedagogic approach to science, history and democracy. The breach opened up by the years 1960-1980 is closing; everyone is gearing up for a high-efficiency perspective which is merely an abreactive defence against the imminence of the year 2000. The long period of blackmail by threat of crisis has begun – intellectually too. Back, back to the middle ground, an end to centrifugal passions. What we had dismantled and destroyed in joy, we are rebuilding in sorrow.”

De eerste woorden die hij leest wanneer hij puur op intuïtie/toeval Cool Memories van Jean Baudrillard uit de kast trekt. Niet slecht gezien in oktober 1983. Eigenlijk is dit, meer nog dan de essays over sciencefiction of terrorisme, zijn favoriete Baudrillard, uit de losse pols strooiend met korte passages, observaties, minitheorieën, voorspellingen, soms banaal, vaak scherpzinnig. Doet hem afvragen waarom hij Cool Memories altijd vergeet te noemen als hij het over de proto-blogstijl heeft in Nietzsche, Wilde en Barthes, want het is overduidelijk met al die persoonlijke overpeinzingen over relaties, politiek, cultuur, technologie en reizen.



Mooie foto op de voorkant ook. Is trouwens de eerste keer dat de Ballard connectie van de foto hem opvalt (er is niets meer Ballard dan het beeld van een leeg zwembad.)