39. Pinochet

“La sombra de Pinochet se fue," zoals een vrouw in Santiago opgelucht stelde. Gelukkig heeft hij nooit onder zo’n regime geleefd. Maar hij heeft wel de angst gekend (Chile was naast kernwapens en kraken een van die terugkerende thema’s in het Amsterdam van de jaren 70, die je zelfs als kind niet kon missen.) Pinochet, en dat is zijn macabere kracht, wist iets van een universele angst te scheppen. Niet zonder precedent (Nazi Duitsland heeft hem eigenlijk alles geleerd wat hij nodig had) maar het haalde een soort fascistische essentie uit een inmiddels stoffige zwart-wit geschiedenis naar het heden. Niet dat het een kleurenwereld was, zijn associatie bij Chile in die tijd was van een grijs land, schaduwen, en schier eeuwig durende nachten. Pinochet schiep zoiets als een ideale nachtmerrie, waar van de ene op de ander dag democratie verdampt, je van je bed gelicht kan worden, elke vorm van zelfbeschikkings, vrijheid, recht verdwenen is, je lichaam aan sadisten wordt overgedragen. Oh, het was de perfecte nachtmerrie.



Dat hij nooit echt is gestraft is jammer, zoals de miraculeuze mislukking van de aanslag van 1986 pijnlijk was. Maar er valt genoeg te vieren. Zijn erfenis ligt in duigen. De naam Pinochet is synoniem geworden voor een bepaald soort kwaadaardigheid, de misselijkmakende neoliberale mythe van “hij was zo goed voor de economie” is inmiddels ontkracht, Zuid-Amerika is linkser dan ooit en Chile lijkt een stabiel land geworden dat het verleden oprecht in de ogen probeert te zien. In die zin was het een moment om te koesteren dat een van zijn slachtoffers, een vrouw nog wel, hem postuum kleineerde door een staatsbegrafenis of nationale rouwdagen te weigeren. Het is een indirect licht van gerechtigheid dat de schaduw van Pinochet definitief wegjaagt.

(Alhoewel er natuurlijk wel wat valt te zeggen voor de actie van Francisco Prats, kleinzoon van de in 1974 vermoorde ex-generaal Carlos Prats, die geduldig in de rij is gaan staan om op de kist van Pinochet te spugen.)

31. Ballard

Zijn vader. Hij heeft zich vanaf de eerste pagina van Crash thuis gevoeld in zijn wereld, zijn taal. De afstandelijke blik, halfverloren in de wereld die hem toch eindeloos fascineert, het vermoeden dat er iets mysterieus en krachtigs in de mens, in de realiteit, huist. “Geen wonder” dan dat James Spader de Ballard figuur speelt in de verfilming van Crash, aangezien hij al jaren (minstens sinds Sex. Lies & Videotape) zijn avatar is op het witte doek.
Gedachten aan het rollen gebracht door Iain Sinclairs uitmuntende studie naar die ongrijpbare film in de BFI Modern Classic series. Veel scherpe observaties, connecties (zijn Ballardianen per definite fans van Helmut Newton?) en context inclusief een mooi interview met Ballard: “Princess Di and Thatcher were the last of them, the only English ones. We aren’t important enough as a country. We don’t generate the myths of the age. Most of them come from America. America is one huge dream generator.”



En dan is er natuurlijk zijn nieuwste boek Kingdom Come. Prachtige beginzinnen: “The suburbs dream of violence. Asleep in their drowsy villas, sheltered by benevolent shopping malls, they wait patiently for the nightmares that wil wake them into a more passionate world.” Daarna is het vintage Ballard. Een verzameling briljante observaties van een zin (“In a few moments they would be bathed in a light more healing than anything on offer from the sun.”) die met typische herhaling zijn obsessies sinds Cocaine Nights (verveling, geweld, consumptie, vrije tijd, charisma - waarom nemen mensen toch genoeg met zo’n middelmatige schrijver als Houellebecq wanneer je Ballard hebt? ) verder verankeren door middel van dat typische latente fascisme wat huist onder de oppervlakte van voetbal in Engeland.



Dezelfde Sinclair observeerde laatst in een interview dat Ballard met de leeftijd steeds linkser wordt (waar het cliché stelt dat je rechtser moet worden.) Misschien. Al zal dat ook relatief gezien moeten worden vanuit een bepaalde jaren zestig perceptie. Ballard was natuurlijk altijd de meest radicale schrijver van zijn tijd, alleen maoïsten en gelijksoortig tuig moeten in hem een conservatief hebben gezien (typisch hoe dat soort maoïsten nu ontmaskerd wordt als racisten. Neem bijvoorbeeld André Glucksmann in Frankrijk, een man die vaak bij Foucault in de buurt stond bij demonstraties. Het zijn dat soort fanaten, zie Leninist Fortuyn, die omslaan terwijl je nooit kan voorstellen dat Nietzscheanen als Foucault, Barthes of Deleuze zulke onzin zouden gaan verkondingen.) Ballard en zijn oude penvriend Baudrillard zijn de grootst levende Links Nietzscheanen, Kingdom Come bewijst eens te meer dat een linkse politiek-zonder-Marxisme bestaat, een soort outsider politiek, kritiek als satire, sociologie als science fiction. “Waarom nog sociologie lezen?” bedenkt hij tijdens het lezen, dit is de sociologie die de juiste vragen stelt, verborgen verlangens ontdekt, haast onzichtbare werelden voor onze ogen zichtbaar maakt.

Kingdom Come is puur plezier van de taal, heeft nog het meest weg van het genot van je vader die voorleest, waarheid en fantasie, zonder limiet, ontsloten.

25. …here come the planes.

De foto op de voorkant van het Zaterdags Bijvoegsel van het NRC Handelsblad (dood kind…twee jaar? drie jaar oud?…naast uitgebrande auto in Libanon) snijdt door alles heen, richting een besef van kosmisch nihilisme dat hij afstandelijk theoretisch al kende maar nu in al zijn gruwelijkheid ziet: het heeft allemaal geen zin. De naam satanisch niet waard (Lucifer, de imaginaire zondebok voor ons eigen falen, heeft nog stijl en een gevoel van moraal.) Wat door zijn hoofd blijft spoken: “wie dit goedpraat, of het nu uit geopolitieke, zionistische, decadent-onverschillige of militair-technische overtuiging is, is heel eenvoudig een fascist.” Geen discussie nodig.

(na het zien van de foto is hij in een slechte bui maar hij kan en wil het niet uitleggen, dat is immers je naasten infecteren met hetzelfde besef. Dus dan maar schrijven. De blog als digitaal equivalent van het Griekse gebruik (een van Won Kar-Wai's favoriete motieven) om een gat in een boom te maken of kuil te graven aan de oever van een rivier en daar vervolgens je geheim in te fluisteren, waarna het gat wordt afgesloten. Een kleine bevrijding. Alleen wat maakt het de lezer? Een nieuwe boom of riviergeest? Of iets tussen tekst en het digitale in? Het zou ergens aansluiting moeten vinden met een van Ian Penmans recentelijke mijmeringen: "Haunting" as unprocessed information, an excess or - what's the phrase? - overload.)